Οι ΗΠΑ ενεργούν ατιμώρητα και πιστεύουν ότι η δύναμή τους έχει μεγαλύτερη σημασία από το διεθνές δίκαιο, δήλωσε ο επικεφαλής του ΟΗΕ στο BBC. Μιλώντας στο πρόγραμμα Today του BBC Radio 4, ο Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε ότι η «σαφής πεποίθηση» της Ουάσινγκτον είναι ότι οι πολυμερείς λύσεις ήταν άσχετες.
Αυτό που είχε σημασία, συνέχισε, ήταν η «άσκηση της ισχύος και της επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών και μερικές φορές από αυτή την άποψη σύμφωνα με τους κανόνες του διεθνούς δικαίου».
Τα σχόλιά του έρχονται εβδομάδες αφότου οι ΗΠΑ χτύπησαν τη Βενεζουέλα και συνέλαβαν τον πρόεδρό της – και στο πλαίσιο των επανειλημμένων απειλών του Ντόναλντ Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας. Ο Γκουτέρες δήλωσε ότι πιστεύει πως οι ιδρυτικές αρχές του ΟΗΕ -συμπεριλαμβανομένης της ισότητας των κρατών-μελών- απειλούνται τώρα. Ο ίδιος ο πρόεδρος Τραμπ έχει ασκήσει στο παρελθόν δριμεία κριτική στα Ηνωμένα Έθνη.
Χρησιμοποίησε την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του περασμένου Σεπτεμβρίου για να αμφισβητήσει τον ίδιο τον σκοπό της, ισχυριζόμενος ότι είχε «τερματίσει επτά ατελείωτους πολέμους» μόνος του και ότι ο ΟΗΕ «δεν προσπάθησε καν να βοηθήσει σε κανέναν από αυτούς». «Αργότερα συνειδητοποίησα ότι ο ΟΗΕ δεν ήταν εκεί για εμάς», είπε.
Όταν του παρουσιάστηκε αυτή η αξιολόγηση, ο Γκουτέρες παραδέχτηκε ότι ο οργανισμός του αγωνιζόταν να υποχρεώσει τα μέλη του να τηρούν τους διεθνείς νόμους που ορίζονται στον Χάρτη του ΟΗΕ. Ο ΟΗΕ είναι «εξαιρετικά αφοσιωμένος» στην επίλυση σημαντικών παγκόσμιων συγκρούσεων, επέμεινε. «Αλλά ο ΟΗΕ δεν έχει καμία επιρροή – οι μεγάλες δυνάμεις έχουν ισχυρότερη επιρροή.»
Αμφισβήτησε κατά πόσον αυτή η επιπλέον μόχλευση χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή πραγματικών και διαρκών λύσεων σε αυτές τις συγκρούσεις ή απλώς για γρήγορες λύσεις. «Υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ των δύο», σημείωσε.
Ο Γκουτέρες δήλωσε επίσης ότι ο οργανισμός του χρειάζεται μεταρρύθμιση για να αντιμετωπίσει τα «δραματικά προβλήματα και τις προκλήσεις» που αντιμετωπίζουν τα 193 μέλη του. «Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι η δύναμη του νόμου θα πρέπει να αντικατασταθεί από το δίκαιο της εξουσίας», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ.
«Πράγματι, όταν κανείς βλέπει την τρέχουσα πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών, υπάρχει μια σαφής πεποίθηση ότι οι πολυμερείς λύσεις δεν είναι σχετικές και ότι αυτό που έχει σημασία είναι η άσκηση της εξουσίας και της επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών και μερικές φορές από αυτή την άποψη από τους κανόνες του διεθνούς δικαίου».
Υποστήριξε ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ – που έχει σχεδιαστεί για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας – δεν αντιπροσωπεύει πλέον τον κόσμο και είναι «αναποτελεσματικό».
Οποιοδήποτε από τα μόνιμα μέλη του συμβουλίου – η Γαλλία, η Κίνα, η Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο ή οι ΗΠΑ – μπορεί προς το παρόν να ασκήσει βέτο σε ψηφίσματα. Τόσο η Ρωσία όσο και οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει αυτή την εξουσία για να ματαιώσουν τις παγκόσμιες προσπάθειες για τον τερματισμό των πολέμων στην Ουκρανία και τη Γάζα.
Ο Γκουτέρες ισχυρίστηκε ότι τα βέτο χρησιμοποιούνται για την προώθηση των συμφερόντων μεμονωμένων μελών και επέκρινε το γεγονός ότι «τρεις ευρωπαϊκές χώρες» είναι μόνιμα μέλη. Ζήτησε αλλαγές στη σύνθεση του συμβουλίου – για να «ανακτήσει η νομιμότητα» και να «δοθεί φωνή σε ολόκληρο τον κόσμο» – και να περιοριστούν οι εξουσίες αρνησικυρίας για να αποφευχθούν απαράδεκτα «μπλοκαρίσματα».
Ο Γκουτέρες -πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας- ανέλαβε τα καθήκοντα του επικεφαλής του ΟΗΕ το 2017 και θα αποχωρήσει από τον ρόλο του στο τέλος του τρέχοντος έτους.
Στις ετήσιες παρατηρήσεις του προς τη Γενική Συνέλευση, οι οποίες παραδοσιακά χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων του οργανισμού, προειδοποίησε για έναν κόσμο χάους, «γεμάτο συγκρούσεις, ατιμωρησία, ανισότητα και απρόβλεπτο» και προσδιόρισε τις «θρασύτατες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου» ως μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η παγκόσμια τάξη.
Μία από τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις που ο Γκουτέρες χαρακτήρισε ως καίριας σημασίας για τον ΟΗΕ ήταν η Γάζα. Για μεγάλα τμήματα του πολέμου, εμποδίστηκε η διανομή βοήθειας στη Λωρίδα της Γάζας, καθώς το Ισραήλ εμπόδισε τις διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις να την φέρουν στην περιοχή.
Κάποια στιγμή, το Ισραήλ υποστήριξε ακόμη και έναν εξωτερικό ανάδοχο – την Ανθρωπιστική Οργάνωση για τη Γάζα – για να κάνει το έργο που παραδοσιακά επιτελούσε ο ΟΗΕ εδώ και δεκαετίες. Εκατοντάδες Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν προσπαθώντας να αποκτήσουν πρόσβαση σε τρόφιμα σε εγκαταστάσεις της GHF.
Όταν ρωτήθηκε αν θεωρεί τον ΟΗΕ ανίσχυρο στη Γάζα, όπου θα έπρεπε να είχε κάνει τη διαφορά, απάντησε: «Φυσικά, αλλά ας είμαστε σαφείς. Για πολύ καιρό, το Ισραήλ έλεγε ότι η ανθρωπιστική βοήθεια δεν διανεμόταν επειδή ο ΟΗΕ δεν ήταν σε θέση να το κάνει. Φυσικά, κάθε φορά που το Ισραήλ δεν μας επέτρεπε να εισέλθουμε στη Γάζα, δεν μπορούσαμε να εισέλθουμε στη Γάζα. Και μετά υπήρξε κατάπαυση του πυρός και μια μαζική ροή ανθρωπιστικής βοήθειας.»
Πριν από λίγες ημέρες, ο Γκουτέρες δήλωσε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ότι η «επίλυση προβλημάτων του 1945» δεν θα έλυνε τα προβλήματα του 2026, αναφερόμενος στην ιδρυτική δομή του οργανισμού.
Οι προκλήσεις συνεχίζονται, με την αναγκαστική από τις ΗΠΑ αλλαγή ηγεσίας στη Βενεζουέλα, τις δυνάμεις του καθεστώτος στο Ιράν που σκοτώνουν χιλιάδες διαδηλωτές και τον δηλωμένο στόχο του Ντόναλντ Τραμπ να προσαρτήσει τη Γροιλανδία. Τα ερωτήματα σχετικά με τον θάνατο της πολυμέρειας- και την αποτυχία ορισμένων παγκόσμιων ηγετών να μιλήσουν ανοιχτά και να υπερασπιστούν το κράτος του διεθνούς δικαίου – γίνονται ολοένα και πιο έντονα.
Αλλά ο Αντόνιο Γκουτέρες είπε στο ΒΒC ότι παραμένει θετικός. «Νομίζω ότι οι άνθρωποι μερικές φορές διστάζουν να αντιμετωπίσουν τους ισχυρούς. Αλλά η αλήθεια είναι ότι αν δεν αντιμετωπίσουμε τους ισχυρούς, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να έχουμε έναν καλύτερο κόσμο».