Συνομιλίες σε αδιέξοδο: Πόσο κοντά είναι ΗΠΑ και Ιράν σε συμφωνία ή νέα έκρηξη έντασης;
Υπότιτλος: Η ένταση κλιμακώνεται ενώ οι διπλωματικές προσπάθειες δοκιμάζονται, με τις δύο πλευρές να επιμένουν σε σκληρές θέσεις και περιορισμένα περιθώρια συμβιβασμού.
Καθώς η ισορροπία μεταξύ διπλωματίας και στρατιωτικής κλιμάκωσης βρίσκεται σε οριακό σημείο, διεθνείς αναλυτές επισημαίνουν ότι τυχόν μελλοντικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράνθα πρέπει να βασιστούν σε νέα δεδομένα για να έχουν πιθανότητες επιτυχίας.
Μόνο τον τελευταίο χρόνο έχουν πραγματοποιηθεί τουλάχιστον οκτώ γύροι επαφών, χωρίς όμως να αποτραπεί η σύγκρουση. Παράλληλα, στο παρασκήνιο εκτιμάται ότι συνεχίζονται ανεπίσημες διαβουλεύσεις, με τις δύο πλευρές να αναζητούν μια λύση που θα διατηρεί τα προσχήματα.
Η Τεχεράνη καλείται να προχωρήσει σε ουσιαστικές παραχωρήσεις, τόσο στο πυρηνικό της πρόγραμμα όσο και στους βαλλιστικούς πυραύλους και τις περιφερειακές της συμμαχίες. Από την άλλη, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να αποδείξει, εντός και εκτός χώρας, ότι έχει μεταβάλει τους όρους ισχύος προς όφελος των δυτικών θέσεων.
Απομακρύνεται το ενδεχόμενο συμφωνίας
Η συνεχιζόμενη ένταση καθιστά ολοένα και πιο δύσκολη την επίτευξη συμφωνίας. Το Ιράν εμφανίζεται απρόθυμο να προβεί σε ουσιαστικές υποχωρήσεις, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ φαίνεται να αξιοποιούν τη σύγκρουση για να ενισχύσουν τη στρατηγική τους πίεση.
Παρά το γεγονός ότι οι επαφές παραμένουν ανεπίσημες και επισήμως διαψεύδονται, εκτιμάται ότι συνεχίζονται σε διπλωματικό επίπεδο.
Οι «κόκκινες γραμμές» της Τεχεράνης
Το Ιράν διατηρεί σταθερή στάση ως προς το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και τη στήριξη προς τους συμμάχους του στην περιοχή, θεωρώντας τα μη διαπραγματεύσιμα στοιχεία της άμυνάς του. Αντίθετα, εμφανίζεται πιο διαλλακτικό στο πυρηνικό ζήτημα, αφήνοντας περιθώριο συζήτησης για τον εμπλουτισμό ουρανίου και αυξημένο διεθνή έλεγχο.
Στις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στη Γενεύη στις 26 Φεβρουαρίου, σημειώθηκε «σημαντική πρόοδος», σύμφωνα με το Ομάν, που είχε ρόλο μεσολαβητή. Μάλιστα, ο υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αλμπουσαΐντι δήλωσε πως «αν ο τελικός στόχος είναι να διασφαλιστεί για πάντα ότι το Ιράν δεν μπορεί να αποκτήσει πυρηνική βόμβα, νομίζω ότι έχουμε λύσει αυτό το πρόβλημα μέσω αυτών των διαπραγματεύσεων».
Η εξέλιξη αυτή ήρθε μόλις μία ημέρα πριν από την έναρξη των βομβαρδισμών από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Όταν οι διαπραγματεύσεις διακόπτονται από τη σύγκρουση
Η εμπλοκή στρατιωτικών επιχειρήσεων δεν αποτελεί νέο φαινόμενο κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων. Ένας προηγούμενος γύρος συνομιλιών κατέρρευσε τον Ιούνιο, όταν το Ισραήλ εξαπέλυσε αιφνιδιαστικές επιθέσεις στην Τεχεράνη, οδηγώντας σε σύγκρουση διάρκειας 12 ημερών.
Στις 22 Ιουνίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, πριν ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοινώσει κατάπαυση του πυρός, δηλώνοντας ότι οι πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν «εξαφανίστηκαν».
Το Ιράν «υποστηρίζει ότι, αφού υπέστη αυτόν τον πόλεμο και τις βαριές του απώλειες, δεν θα επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις μόνο και μόνο για να παραχωρήσει τις πυρηνικές του εγκαταστάσεις ή τις επιστημονικές του δυνατότητες».
Περιορισμένα περιθώρια ευελιξίας
Η ένταση των συγκρούσεων, σε συνδυασμό με τις απώλειες που έχει υποστεί το Ιράν και τους φόβους για ενδεχόμενη παρατεταμένη σύγκρουση ή ακόμη και αλλαγή καθεστώτος, ενδέχεται να δημιουργήσει περιορισμένα περιθώρια διαπραγματευτικής ευελιξίας.
Οι πιθανές παραχωρήσεις θεωρούνται κρίσιμες όχι μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και για τα κράτη του Κόλπου, τα οποία επηρεάζονται άμεσα από τις περιφερειακές εντάσεις.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει θέσει προθεσμία έως τις 6 Απριλίου για την επίτευξη συμφωνίας, προειδοποιώντας για πιθανές επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές του Ιράν. Παράλληλα, αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση στο εσωτερικό, καθώς το κόστος της σύγκρουσης αυξάνεται και το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών καλείται να εγκρίνει επιπλέον χρηματοδότηση.
Κλιμάκωση ή διπλωματική διέξοδος;
Παρότι ο ίδιος κάνει λόγο για «τέλειες συνομιλίες», κάτι που η Τεχεράνη απορρίπτει, η αποστολή επιπλέον στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή δείχνει ότι η κλιμάκωση παραμένει πιθανό σενάριο.
Η στρατηγική αυτή ερμηνεύεται ως προσπάθεια άσκησης πίεσης ώστε το Ιράν να αποδεχθεί μια συμφωνία υπό συγκεκριμένους όρους. Σε κάθε περίπτωση, η σύγκρουση δεν διαφαίνεται να λήγει σύντομα, ωστόσο ακόμη και περιορισμένες διπλωματικές πρωτοβουλίες θεωρούνται θετική ένδειξη.
εξωτερική πολιτική, διπλωματία, Μέση Ανατολή
