Η άφιξη του δεύτερου μισού του Ιουνίου σηματοδότησε μια σαφή και αδιαμφισβήτητη αλλαγή στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε συνοπτική κλίμακα, φέρνοντας την Ελλάδα και μεγάλο μέρος της ανατολικής Μεσογείου υπό την άμεση επιρροή του αφρικανικού υποτροπικού αντικυκλώνα.
Το βαρομετρικό αυτό σύστημα, που κάποτε αποτελούσε έναν περιστασιακό «επισκέπτη» των καλοκαιριών μας, τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται ολοένα και περισσότερο σε κυρίαρχη δύναμη του θερινού καιρού, ευνοώντας συχνότερα και εντονότερα επεισόδια ζέστης και περιορίζοντας σημαντικά τις διαταραχές από τη δυτική και κεντρική Ευρώπη.
Μπροστά σε αυτή την πρώιμη και ιδιαίτερα έντονη έναρξη του καλοκαιριού, το βασικό ερώτημα που απασχολεί τόσο τους μετεωρολόγους όσο και το ευρύ κοινό είναι πώς θα εξελιχθούν οι επόμενοι δύο μήνες. Για να εξαχθεί μια επιστημονικά τεκμηριωμένη εκτίμηση, είναι απαραίτητο να εξεταστούν οι εποχικές προγνώσεις των σημαντικότερων μετεωρολογικών κέντρων του κόσμου.
Πρόκειται όχι για ντετερμινιστικές προβλέψεις συγκεκριμένων ημερών, αλλά για πιθανολογικές εκτιμήσεις που αποτυπώνουν τις αποκλίσεις της θερμοκρασίας και των βροχοπτώσεων από τις κλιματικές μέσες τιμές αναφοράς. Η διασταύρωση των δεδομένων από τα μεγαλύτερα διεθνή μοντέλα οδηγεί σε ένα κοινό συμπέρασμα: η Ελλάδα οδεύει προς ένα ιδιαίτερα θερμό και ξηρό καλοκαίρι.
Με βάση τα δεδομένα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων (ECMWF), οι μήνες Ιούλιος και Αύγουστος αναμένεται να χαρακτηρίζονται από επίμονες θετικές θερμοκρασιακές αποκλίσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Τα ισχυρότερα σήματα εντοπίζονται στα ηπειρωτικά τμήματα, τη Θεσσαλία, την ανατολική Στερεά, την Πελοπόννησο και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, όπου οι μέσες θερμοκρασίες ενδέχεται να κινηθούν αισθητά πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα της εποχής.
Η συχνή μεταφορά θερμών αερίων μαζών από τη Βόρεια Αφρική αναμένεται να οδηγήσει σε παρατεταμένες περιόδους υψηλών θερμοκρασιών, με τις μέγιστες τιμές να ξεπερνούν κατά διαστήματα τους 40 βαθμούς Κελσίου στα ηπειρωτικά τμήματα. Παράλληλα, η έντονη αντικυκλωνική κυκλοφορία θα επηρεάσει και τις ελάχιστες θερμοκρασίες, αυξάνοντας σημαντικά τη συχνότητα των τροπικών νυχτών, δηλαδή των νυχτών κατά τις οποίες η θερμοκρασία δεν υποχωρεί κάτω από τους 20 ή ακόμη και τους 25 βαθμούς Κελσίου σε αστικά κέντρα και παράκτιες περιοχές.
Η κυριαρχία του αφρικανικού αντικυκλώνα συνεπάγεται επίσης σημαντική μείωση των βροχοπτώσεων. Σύμφωνα με τα εποχικά μοντέλα, η χώρα αναμένεται να παρουσιάσει γενικευμένο έλλειμμα βροχής κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, καθώς οι ατλαντικές διαταραχές θα κινούνται σε πιο βόρεια γεωγραφικά πλάτη, επηρεάζοντας κυρίως τη βόρεια Ευρώπη.
Οι μόνες αξιόλογες βροχοπτώσεις αναμένεται να προέρχονται από τοπικές θερμικές καταιγίδες στα ορεινά της Πίνδου, της δυτικής και βόρειας Ελλάδας, καθώς και σε ορισμένες περιοχές της Μακεδονίας και της Ηπείρου κατά τις απογευματινές ώρες.
Τα αμερικανικά μοντέλα της NOAA μέσω του συστήματος CFSv2 συγκλίνουν σε μεγάλο βαθμό με τις ευρωπαϊκές προβλέψεις. Οι προσομοιώσεις δείχνουν ότι η βόρεια επέκταση της κυτταρικής κυκλοφορίας Hadley θα είναι ιδιαίτερα έντονη, επιτρέποντας στον υποτροπικό αντικυκλώνα να εγκατασταθεί με μεγαλύτερη διάρκεια πάνω από την ανατολική Μεσόγειο. Η εξέλιξη αυτή αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης διαδοχικών και παρατεταμένων κυμάτων καύσωνα, τα οποία ενδέχεται να διακόπτονται μόνο από πρόσκαιρες πτώσεις της θερμοκρασίας, χωρίς όμως να ανατρέπουν τη γενική εικόνα ενός θερμού καλοκαιριού.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι προσομοιώσεις της NASA, οι οποίες εστιάζουν στις αλληλεπιδράσεις ατμόσφαιρας και θάλασσας. Η Μεσόγειος και ειδικότερα οι ελληνικές θάλασσες καταγράφουν ήδη θερμοκρασίες επιφανειακών υδάτων πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα για την εποχή. Αυτή η τεράστια δεξαμενή θερμότητας αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του καλοκαιριού, καθώς θα ευνοήσει τη διατήρηση υψηλών θερμοκρασιών στις παράκτιες περιοχές και θα ενισχύσει την αίσθηση δυσφορίας μέσω της αυξημένης υγρασίας.
Η συνεχής εξάτμιση των θερμών θαλάσσιων υδάτων θα εμπλουτίζει τα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας με υδρατμούς, οι οποίοι θα παγιδεύονται από τις συνθήκες ατμοσφαιρικής καθίζησης που προκαλεί ο αντικυκλώνας. Ως αποτέλεσμα, τα επεισόδια ζέστης θα συνοδεύονται από υψηλούς δείκτες δυσφορίας και αυξημένο θερμικό στρες, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη.
Τα πολυμοντελικά σύνολα πρόγνωσης από άλλους ευρωπαϊκούς φορείς, όπως η βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία και η Météo-France, υποδεικνύουν επίσης την επικράτηση μπλοκαρισμένων ατμοσφαιρικών διατάξεων τύπου «Ωμέγα», οι οποίες ευνοούν τη διατήρηση του αφρικανικού αντικυκλώνα πάνω από την κεντρική και ανατολική Μεσόγειο για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Μόνο προς το τέλος Αυγούστου διαφαίνεται μια αυξημένη πιθανότητα σταδιακής αποδυνάμωσης της αντικυκλωνικής κυκλοφορίας. Η εποχική μείωση της ηλιακής ακτινοβολίας και η πιθανή διείσδυση ψυχρότερων αερίων μαζών σε μεγαλύτερα ύψη ενδέχεται να δημιουργήσουν ισχυρές θερμοδυναμικές αντιθέσεις πάνω από την ήδη υπερθερμασμένη ξηρά και τη θερμή Μεσόγειο.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η διαθέσιμη δυναμική ενέργεια στην ατμόσφαιρα θα μπορούσε να οδηγήσει στην εκδήλωση ισχυρών καταιγίδων, με έντονες βροχοπτώσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα, ισχυρές ριπές ανέμου και τοπικές χαλαζοπτώσεις, σηματοδοτώντας την ταραχώδη μετάβαση προς το φθινόπωρο.