Με μεγάλη πλειοψηφία «πέρασε» η έκθεση για το Κράτος Δικαίου στην Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (LIBE). Το κείμενο, που εγκρίθηκε με 50 ψήφους υπέρ, 17 κατά και δύο αποχές και εξετάζει τα ευρήματα και τη μεθοδολογία της Έκθεσης της Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου του 2025, καθώς και τις πρόσφατες εξελίξεις. Εισηγητής είναι ο αντιπρόεδρος της Left και επικεφαλής της ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ, Κώστας Αρβανίτης. Η έκθεση πρέπει τώρα να εγκριθεί και από την Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου σε δύο εβδομάδες στο Στρασβούργο.
Πρόκειται αναμφίβολα για μια επιτυχία του Κώστα Αρβανίτη και της ομάδας του, αλλά και της Ευρωπαϊκής Αριστεράς εν γένει, που στο δύσκολο περιβάλλον της LIBE και για ένα τόσο σημαντικό θέμα όπως το Κράτος Δικαίου κατάφεραν να συντάξουν μια έκθεση η οποία συγκέντρωσε την πλειοψηφία των ευρωβουλευτών. Και μάλιστα με αναφορές σε κατασκοπευτικά λογισμικά, ανεξαρτησία των δημοσιογράφων και ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Πλέον, η έκθεση αποτελεί το συμφωνημένο κείμενο όλων των βουλευτών της αρμόδιας κοινοβουλευτικής ομάδας.
Η έκθεση επισημαίνει ελλείψεις που επηρεάζουν βασικές δημοκρατικές εγγυήσεις στην Ε.Ε.. Οι ευρωβουλευτές υπογραμμίζουν ότι η πρόοδος όσον αφορά τις συστάσεις της Επιτροπής παραμένει ανεπαρκής, σημειώνοντας ότι το 93% αυτών επαναλαμβάνεται από προηγούμενα έτη. Καλούν την Επιτροπή να διασφαλίσει απτά αποτελέσματα, μεταξύ άλλων μέσω σαφέστερων κριτηρίων αναφοράς, χρονοδιαγραμμάτων και πιο συστηματικής παρακολούθησης, καθώς και τη χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων για την αντιμετώπιση των επίμονων ελλείψεων.
Στην έκθεση, οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η πρόσβαση σε ανεξάρτητα και λειτουργικά συστήματα δικαιοσύνης παραμένει άνιση, υπογραμμίζοντας τους συνεχιζόμενους κινδύνους που συνδέονται με πολιτικές παρεμβάσεις, δικαστικούς διορισμούς και πειθαρχικά πλαίσια.
Ζητούν επαρκείς πόρους για τα δικαστήρια και τους πολίτες, υπογραμμίζοντας ότι οι εθνικές αρχές πρέπει να διασφαλίζουν ουσιαστική κοινοβουλευτική εποπτεία των δικαστικών μεταρρυθμίσεων και να συμμορφώνονται πλήρως με τις εγχώριες και διεθνείς δικαστικές αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Δικαστηρίου της Ε.Ε. και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν την ανάγκη για πιο αξιόπιστη επιβολή της καταπολέμησης της διαφθοράς, ιδίως σε σχέση με υποθέσεις υψηλού επιπέδου και επαναλαμβανόμενα μοτίβα ατιμωρησίας. Ενώ χαιρετίζουν τη νέα Οδηγία για την καταπολέμηση της διαφθοράς, εκφράζουν ανησυχία για τις προσπάθειες αποδυνάμωσης εξειδικευμένων φορέων σε ορισμένα κράτη μέλη. Ζητούν την ένταξη της ΕΕ στην GRECO και την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO).
Όσον αφορά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, οι ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι οι δημοσιογράφοι και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν παρενόχληση, παρακολούθηση (συμπεριλαμβανομένης της μέσω spyware), πολιτική πίεση και συγκεντρωμένες δομές ιδιοκτησίας που στρεβλώνουν τον πλουραλισμό. Ζητούν την πλήρη εφαρμογή και επέκταση του Ευρωπαϊκού Νόμου για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης και της οδηγίας κατά του SLAPP.
Η συρρίκνωση του αστικού χώρου παραμένει σοβαρή ανησυχία, με τους ευρωβουλευτές να επισημαίνουν περιορισμούς, περιορισμούς χρηματοδότησης και πιέσεις που επηρεάζουν τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Τονίζουν ότι τυχόν περιορισμοί πρέπει να σέβονται τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η έκθεση «σπάει ένα ταμπού». Μιλάει για την ανάγκη για άμεση σύνδεση μεταξύ των ευρημάτων της Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου και της προστασίας του προϋπολογισμού της Ε.Ε., κάτι που έχει θεσμοθετηθεί ήδη, αλλά δεν έχει εφαρμοστεί μέχρι σήμερα.
Επίσης, επισημαίνει ανησυχίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του θρησκευτικού μίσους, του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και άλλων μορφών διακρίσεων και τον έλεγχο του κράτους δικαίου στις υπό ένταξη χώρες και τη διασφάλιση της συνοχής με την παρακολούθηση της διεύρυνσης.
Επίσης θέτουν επί τάπητος τις προκλήσεις που θέτει ο πολλαπλασιασμός των ψηφιακών τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων των διαδικτυακών πλατφορμών και του περιεχομένου που παράγεται από την τεχνητή νοημοσύνη, όπως και τη διάσταση της ενιαίας αγοράς των προκλήσεων για το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων συμβάσεων.
Τέλος, οι ευρωβουλευτές ζητούν μια πιο διαφανή και ισχυρή μεθοδολογία για την ετήσια έκθεση της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένων πιο ακριβών σημείων αναφοράς, καλύτερου εντοπισμού συστημικών ή αναδυόμενων κινδύνων και ισχυρότερης συμμετοχής του Κοινοβουλίου.
Αρβανίτης: Η συνεργασία των προοδευτικών και δημοκρατικών δυνάμεων κατάφερε να συντάξει μια ισχυρή έκθεση
Ο εισηγητής Κώστας Αρβανίτης σχολίασε: «Έχοντας την τιμή να υπηρετήσω ως εισηγητής, είμαι στην ευχάριστη θέση να διαπιστώσω ότι η συνεργασία των προοδευτικών και δημοκρατικών δυνάμεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατάφερε να συντάξει μια ισχυρή έκθεση. Το κείμενό μας επιδιώκει να ενισχύσει τις δικλείδες για τα θεμελιώδη δικαιώματα, τους δημοκρατικούς θεσμούς, τη δημοσιογραφία και τη συμμετοχή του κοινού και υποβάλει προτάσεις για τη διαφθορά, αναφερόμενο παράλληλα στην κατάχρηση κονδυλίων της ΕΕ και τις προκλήσεις όσον αφορά τη διάκριση των εξουσιών ως βασικές απειλές για το κράτος δικαίου. Αναμένουμε να δούμε το ίδιο επίπεδο πολιτικής στήριξης και ευθύνης στην ολομέλεια, προκειμένου να στείλουμε ένα ισχυρό μήνυμα ότι, σε ταραγμένους και ιστορικούς καιρούς, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν θα κάνει υποχωρήσει στις αξίες του.»
Αναλυτικά η ανακοίνωση για την έκθεση
Η έκθεση της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών επισημαίνει ελλείψεις που επηρεάζουν βασικές δημοκρατικές δομές και δικλείδες ασφαλείας στην ΕΕ.
Το κείμενο, το οποίο εγκρίθηκε την Τρίτη με 50 ψήφους υπέρ, 17 ψήφους κατά και δύο αποχές, εξετάζει τα πορίσματα και τη μεθοδολογία της έκθεσης της Επιτροπής του 2025 για το κράτος δικαίου, καθώς και πρόσφατες εξελίξεις.
Οι ευρωβουλευτές υπογραμμίζουν ότι η πρόοδος όσον αφορά τις συστάσεις της Επιτροπής παραμένει ανεπαρκής, σημειώνοντας ότι το 93% από αυτές επαναλαμβάνεται από προηγούμενα έτη. Καλούν την Επιτροπή να διασφαλίσει απτά αποτελέσματα, μεταξύ άλλων μέσω σαφέστερων οροσήμων, χρονοδιαγραμμάτων και συστηματικότερης παρακολούθησης, καθώς και τη χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων για την αντιμετώπιση των συνεχιζόμενων αποκλίσεων.
Μέτρα για ανεξάρτητα, αποτελεσματικά και αμερόληπτα συστήματα δικαιοσύνης
Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η πρόσβαση σε ανεξάρτητα και εύρυθμα συστήματα απονομής δικαιοσύνης παραμένει άνιση, επισημαίνοντας τους συνεχιζόμενους κινδύνους που συνδέονται με πολιτικές παρεμβάσεις, διορισμούς δικαστών και πειθαρχικά πλαίσια. Ζητούν επαρκείς πόρους για τα δικαστήρια και τους πολίτες, τονίζοντας ότι οι εθνικές αρχές πρέπει να διασφαλίζουν την ουσιαστική κοινοβουλευτική εποπτεία των δικαστικών μεταρρυθμίσεων και να συμμορφώνονται πλήρως με τις εγχώριες και διεθνείς δικαστικές αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων του Δικαστηρίου της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Ανησυχίες για τη διαφθορά, την ελευθερία των ΜΜΕ, την κοινωνία των πολιτών
Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν την ανάγκη για πιο αξιόπιστη επιβολή της καταπολέμησης της διαφθοράς, ιδίως σε σχέση με υποθέσεις που αφορούν υψηλόβαθμα πρόσωπα και συστηματική ατιμωρησία. Μολονότι εκφράζουν την ικανοποίησή τους για τη νέα οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση της διαφθοράς,εκφράζουν την ανησυχία τους για τις προσπάθειες αποδυνάμωσης των ανεξάρτητων φορέων σε ορισμένα κράτη μέλη. Ζητούν την προσχώρηση της ΕΕ στην GRECO και την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO).
Όσον αφορά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, οι ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι δημοσιογράφοι και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν παρενόχληση, παρακολούθηση (μεταξύ άλλων μέσω κατασκοπευτικού λογισμικού), πολιτική πίεση και συγκεντρωμένες δομές ιδιοκτησίας που στρεβλώνουν την πολυφωνία. Ζητούν την πλήρη εφαρμογή και επέκταση της ευρωπαϊκής πράξης για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και της οδηγίας κατά των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPPs).
Η συρρίκνωση του χώρου της κοινωνίας των πολιτών εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή ανησυχία, με τους ευρωβουλευτές να επισημαίνουν χρηματοδοτικές πιέσεις και ρυθμιστικούς περιορισμούς που επηρεάζουν τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Τονίζουν ότι τυχόν περιορισμοί πρέπει να σέβονται τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Στην έκθεση επισημαίνονται περαιτέρω τα εξής:
- ανησυχίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του θρησκευτικού μίσους, του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και άλλων μορφών διακρίσεων
- η ανάγκη άμεσης σύνδεσης μεταξύ των πορισμάτων της Επιτροπής και της προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ, σε επίπεδο πρόληψης και αντίδραση
- ο έλεγχος του κράτους δικαίου στις υπό ένταξη χώρες και διασφάλιση της συνοχής με την παρακολούθηση της διεύρυνσης
- προκλήσεις που θέτει η διάδοση των ψηφιακών τεχνολογιών,συμπεριλαμβανομένων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του περιεχομένου που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη
- η διάσταση της ενιαίας αγοράς των προκλήσεων που αντιμετωπίζει το κράτος δικαίου, μεταξύ άλλων στις δημόσιες συμβάσεις.
Τέλος, οι ευρωβουλευτές ζητούν μια πιο διαφανή και αξιόπιστη μεθοδολογία για την ετήσια έκθεση της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένων ακριβέστερων κριτηρίων αναφοράς, καλύτερου εντοπισμού συστημικών ή αναδυόμενων κινδύνων και μεγαλύτερης συμμετοχής του Κοινοβουλίου.
Επόμενα βήματα
Η έκθεση αναμένεται να υποβληθεί σε ψηφοφορία στην ολομέλεια κατά τη σύνοδο της 27ης-30ής Απριλίου στο Στρασβούργο, εν αναμονή της επικείμενης έκθεσης του 2026 για το κράτος δικαίου από την Επιτροπή.